از رسم های پيشواز نوروز، «تَکَم گردانی» است «تکم» یا به عبارتی «تکه taka» در زبان ترکی به معنی بُز نَر بالغ است كه پيشرو گله گوسفندان بوده و «م» ضمير ملکی متصل به آن است كه در مجموع معنی «تكهی من» را میدهد.
به کسی که تکم ها را می گرداند و به همراه آن شعر می خواند تکم چی می گویند. تکم چی ها به طور نمادین بزی را از جنس پارچه يا قطعات چوبی ساخته و پوست بزغاله ای سياه رنگ را هم بر روی آن کشیده و دو شاخ نیز بر سرش تعبیه می کردند و پارچه ای سرخ رنگ نيز بر روی كمر آن می انداختند. از زير شكم دسته ای چوبی بر آن تعبيه كرده و آن را از سوراخ تخته مستطيل شكل عبور داده و در نتیجه، امکان حرکت و رقصاندن آن برای تکم چی میسر می شد.
تکم چی به اتفاق همراه خود (توربا چَكن/ توبره کش) وارد روستا شده و روستايیان و بچه ها دنبال آن ها به راه می افتادند و به اتفاق کوچه به کوچه روستا را می گشتند.
تکم چی ها با خواندن اشعار به نوبت مقابل منازل میایستادند و کدبانوی منزل طبق رسم معمول مقداری قند، چای، بلغور، نان، روغن یا مبلغی پول و... به آنها می دادند.
المان زیبای "تکم چی" در شاهگلی تبریز
تکم از دو بخش 'تكه' و 'م' تشكيل شده است.تكه در زبان تركي به معني بز نر قوي هيكل كه هميشه در راس گله حركت مي كند و گله را به چراگاه و محل هاي معين هدايت مي كند 'م' ضمير ملكي دوم شخص مفرد است و تكم در واقع به معني 'بز نرمن' است.
به كسي كه تكم را مي رقصاند 'تكم چي' مي گويند كه اشعار مخصوص تكم را با آهنگي خاص مي خواند. اشعار تكم در چند آهنگ كه خاص تكم بوده خوانده مي شود.
تكم عروسكي است چوبين كه روي آن را با مخمل يا پارچه هايي به رنگ قرمز مي پوشانند و روي اين پارچه را با پولك ، زنگوله ، سكه و نيز پارچه هاي الوان و حتي آيينه تزيين مي كنند. هر يك از تزئينات تكم علت و فلسفه اي داشته است ، مثلا زنگوله و سكه براي ايجاد سر و صداي بيشتر بوده تا مردم را از داخل خانه ها به كوچه ها و دم در خانه ها بكشاند.
(ضمنا در آیینی بسیار صمیمی همه کودکان روستا ساعاتی مانده به عید یکجا جمع می شوند و باهم به خانه ها سر می زنند و خبر رسیدن عید را میدهند و عیدی خود را که معمولا جوراب تخم مرغ گردو و... است را می گیرند.
عکس: حامد دائی
المان زیبای "تکم چی" در پیاده راه شهریار تبریز
عکس: نسیم بایرامی
- توضیحات
- دسته: آذربایجان
