آنانیکه خویی جانور گونه دارند و تنها در پی زدودن گرفتاریهای خویشتن خویش هستند بزهکاران روزگارند

(به قلم جناب دکتر مهدی رازانی)

 

 1-سندسازی

عبارت است از ثبت وضعیت موجود و تمامی اطلاعات مرتبط با اثر، همچنین ثبت مداخلات حفاظتگر در طی مراحل برخورد از لحظه شناسایی تا تحویل به مالک یا موزه که شامل مراحل زیر است.

1-1- مستندسازی توصیفی

  • توصیف علمی وضعیتِ موجود کلیت و قطعات اثر (شامل: رنگ، بافت، نوع کتیبه، نقوش و وضعیت آسیب شدت و ضعف آن در مقیاس­های ماکروسکُپی و میکروسکُپی)
  •   اندازه گیری طول، عرض، ارتفاع، وزن کلی (و وزن قطعات)، ضخامت بدنه گلی و لعاب در اشیا سفالی.
  •  پر نمودن فرم­ های شناسنامه اموال برای اشیا مجهول.

1-2- مستندنگاری

  •   عکاسی ماکروسکُپی کلیات و جزئیات اثر با نورهای مختلف معمولی، نور مایل، عکاسی در سایه و آفتاب با اشل رنگی (در 6 جهت) و عکاسی میکروسکُپی از بخش ­های مورد توجه و مهم از لحاظ آسیب‌شناسی و فن‌شناسی (در تمام مراحل).
  •  ترسیم فنی اثر در جهات مختلف با استفاده از نرم افزار و یا به­صورت دستی.
  •  برداشت نقوش، کتیبه ­ها و تزئینات به‌صورت دیجیتال و یا با استفاده از روش دستی.

      

1-3-آسیب ­نگاری

آسیب­ نگاری علمی شامل ثبت دقیق محل و برداشت (لکه ­ها، ترک ­ها، کمبود­ها، مفقودها و چرکی ­­ها، آفات بیولوژیک و غیره) به روش دیجیتال و یا دستی و تهیه نقشه آسیب ­نگاری است.

 

1-4-مطالعات تطبیقی و تاریخی برای نمونه­های مجهول

  • در راستای شناسایی (تاریخ ساخت تقریبی، محل ساخت، تطبیق با نمونه­­ های مشابه، سازندگان احتمالی) شناسایی کاربرد وکارکرد اثر (مذهبی، آیینی، تزئینی، مصرفی) که با تحقیق در موارد زیر میسر خواهد شد.
  • بررسی اسناد و مستندات مکتوب موجود: تصویری (عکس، نقاشی، گراور، طراحی، اسلاید و...)، نوشتاری (گزارش­­ های مرمت- مرمت در حین کاوش و یا مرمت­ های قبلی، گزارش ­های باستان­شناسی، اسناد و پرونده­ی ثبتی و مطالعه مکتوبات مرتبط - مقالات و نوشته ­های منتشر شده و منتشر نشده در حجم وسیع مانند پایان‌نامه­ ها و گزارشات داخلی.
  • - بررسی یادمان‌ها و نمونه­ ها منقول و غیر منقول  فرهنگی و تاریخی موجود در موزه­های داخلی – خارجی شناسنامه دار برای تطبیق با نمونه‌های مجهول.

 

 2-    تشخیص

 واژه تشخیص در حفاظت و مرمت به معنای درک آسیب­ شناسی به معنای مطالعه و بررسی عمیق گونه­­ ها، منشاء، علل و مکانیسم ­ها و همچنین میزان و پیامدهای آسیب، مبتنی بر ساختارشناسی و فن ­شناسی به علاوه پیشینه تاریخی و شرایط زیست محیطی اثری  است که نیاز به حفاظت دارد، که شامل مراحل زیر است.

 

2-1- نمونه ­برداری و آزمایشات

  •  نمونه‌برداری از رسوبات سطحی: جهت شناسایی نمک ­­های شاخص: کلرید، سولفات، کربنات، نیترات و فسفات)،
  •  نمونه‌برداری برای بررسی­ های: ریزساختارشناسی، پتروگرافی، فازشناسی، و شناخت ساختار شیمیایی و تغییرات آنها.
  •  نمونه‌برداری از اثر برای شناسایی عناصر تشکیل دهنده عناصر لعاب و شناسایی شرایط کوره در زمان پخت، منشأ مواد اولیه و همچنین دمای پخت و غیره.
  • نمونه‌برداری برای آزمون­ های فیزیکی و مکانیکی همانند: چگالی‌سنجی، جذب آب، تخلخل‌سنجی، سختی‌سنجی، نفوذپذیری، موئینگی، مقاومت­ ها (فشاری، کششی، سایشی)، دوام داری مقاومت در برابر فرآیند­های پیرسازی (پیرسازی نمکی، مقاومت در چرخه ­های انجماد و یخ­گ شایی و همچنین تر شدن و خشک شدن متوالی).
  • نمونه‌برداری برای شناسایی انواع چرکی ­ها و لکه ­ها و رنگ­ ها برای شناسایی روش متناسب جهت تمیزکاری.

 

 2-2- فن‌شناسی و ساختار شناسی  

 موضوعات مرتبط با ترکیب شیمیایی اجزا مختلف آثار، گونه‌شناسی ماده مورد استفاده در ساخت اثر، شناسایی اطلاعات فنی در رابطه با شیوه نحوه ساخت و تزئین اثر و مراحل فنی تولید و اجرا که عمدتاً در راستای دانش قبلی و با استفاده از مشاهدات و آزمایشات انجام می‌گیرد.

 استفاده از اطلاعات و داده ­های بر آمده از بخش­ های پیشتر ذکر شده در تحلیل این بخش مؤثر هستند.

 

2-3- آسیب‌شناسی و عیب یابی

 شامل تفکیک نوع و گونه­ ی آسیب­ها، شناسایی علل آسیب­ ها، شناسایی مکانیسم آسیب ­ها و دگرسانی­ ها، پیامدهای ناشی از تشدید ­آسیب ­ها، است که با استفاده از مشاهدات، نتایج آزمایشات و محصولات تخریب شده در مقایسه با گونه­ های بکر و بررسی شرایط نگهداری و گذشته تاریخی اثر انجام می­ شود.

 استفاده از اطلاعات و داده ­های بر آمده از بخش­ های پیشتر ذکر شده در تحلیل این بخش مؤثر هستند.

 

3-حفاظت و مرمت

ارائه راهکار حفاظتی و انجام مداخلات در اثر نیازمند به مرمت، بر اساس دانشی کامل و همه جانبه از اثر (شامل تحلیل­های بر آمده از وضعیت موجود ساختار و ساختمان، نوع آسیب و مبانی نظری مستتر) با توجه به اصل "حداقل دخالت موثر" لازم به ذکر است.

 3-1-تمیزکاری

 وابسته به وضعیت و گونه­ های آسیب همانند مرحله تمیزکاری قابل انعطاف در استفاده از روش­های خشک و تر در قالب تمیزکاری مکانیکی، شیمیایی، استفاده از روش ­های خمیری، سند بلاست، آب پاشی(گرم و بخار)، لیزر و غیره است. عمده مواردی که مورد نظر حفاظتگر برای زدودن از روی سطح شئ هستند عبارتند از:

  • آفات بیولوژیک (گلسنگ، خزه، جلبک، قارچ، کپک، گیاه)
  • چرکی­ ها (لکه­ ها، چرکی ­ها، گرافیتی و رسوبات، فضولات جانوری و غیره).
  •  تعمیرات گذشته (بازسازی و وصالی ­های غیر اصولی و مخرب، اتصالات و غیره)
  • نمک ­ها (انواع نمک ناشی از محتوای درونی اثر، مواد حفاظتی و شرایط نگهداری و گذشته تاریخی اثر است) که با روش­های مبتنی بر انحلال و خارج نمودن آنها از بدنه زدوده می­ شوند روش­ های نمک زدایی (شامل: غوطه‌وری، غوطه­‌وری و مکش، ضماد گذاری با انواع خمیر­های سلولوزی و ضمادهای ترکیبی)

 

3-2-تثبیت قطعات

 تثبیت قطعات با استفاده از استحکام بخش ­های آلی و معدنی به­ صورت مستقل با غلظت حدود 5% رزین.

3-3- قطعه ­یابی و وصالی

 برای بازیابی وضعیت کالبدی اولیه بعد از قطعه یابی وصالی قطعات موجود با رعایت محل قرار گیری قطعات مفقود

3-4- بازسازی

  این مرحله شامل بازسازی قطعات مفقود و تخریب شده و همچنین موزن‌سازی رنگی آنها می­ گردد؛ لازم به ذکر است  انتخاب شیوه و مواد بازسازی بسته به گونه شئ متفاوت است.

3-5- جایگزینی قطعات مفقود یا کمبود

 انتخاب شیوه و مواد جایگزین بسته به گونه شئ متفاوت است. 

3-6- استحکام بخشی و پوشش دهی

 برای تقویت ساختار و ساختمان اثر و همچنین مقاوم ساختن آن در مقابل تغییرات و پیامدهای آینده حضور در محیط‌های مختلف اقدام به استفاده از مواد استحکام بخشی، مواد ضد گرافیتی، ضد آب کننده­ ها می‌گردد.

3-7- نمایش و نگهداری

 ارائه راهکار نمایش در موزه یا بسته‌بندی برای نگهدای در مخزن و یا انتقال اثر به محل دیگر را با توجه به پیش فرض‌های حفاظت پیشگیرانه و ارتباط حداکثری با مخاطب را در بر می­گیرد.

 

لازم به ذکراست مراحل فوق وابسته به وضعیت شئ از لحاظ آسیب با تغییراتی در اولویت اجرا می­توانند؛ اجرا شوند.

وسایل و ابزار مورد نیاز کارگاه حفاظت و مرمت سنگ، سفال و شیشه

  • ابزار شخصی حفاظتگر (کامپیوتر شخصی، دستکش(گرم، نایلونی، مخصوص لاستیکی)، عینک محافظ چشم، رو پوش سفید و غیره).
  • لوازم  مستندسازی و مستندنگاری (دوربین دیجیتال و 3 پایه (باتری، شارژر)، اشل رنگی استاندارد، متر و خط کش، برچسب، چسب نواری، قلم و ماژیک و دفتر یادداشت برداری وغیره ) + لوپ دیجیتال.
  • ابزار نمونه برداری (زیپ کیپ، ماژیک سی دی، جعبه­‌های قوی و ایمن شامل حفاظ­های داخلی ضربه‌گیر).
  • ابزار و مواد تمیزکاری (مجموعه ابزار دندان پزشکی (تیغه­­ های ظریف)، بیستوری با تیغه ­­های اضافه، پنبه، پارچه تنظیف، آب افشان، مسواک، فرچه و انواع قلم مو، برخی مواد شیمیایی مورد استفاده (آب مقطر، اتانول، متانول، استن، تینر فوری، وایت اسپریت، آمونیاک، اسید سیتریک، کلریدریک، اسید نیتریک تتراکلرواتیلن، کالگن، EDTA)، ویبراتور دستی، سشوار و هات جت و غیره).
  • ابزار و مواد وصالی و استحکام بخشی (انواع رزین وصالی متناسب با وزن و ابعاد قطعات، مورد استفاده در وصالی سنگ، سفال و شیشه، ماسه بادی، و غیره).
  • ابزاری که در محوطه و محل بسته به موقعیت به کار می­­آیند (چوب و الوار، چرخ قرقره، زنجیر، گاری، سنگ فرز، دریل و مته­های گوناگون، مفتول فلزی با مقطع دایره، پلاستیک حباب دار، طناب).
  • ابزار مربوط به بازسازی و موزون‌سازی (گچ دندانپزشکی، موم دندانپزشکی، رنگدانه­ های هنری، پالت رنگی اکرلیک، انواع سنباده، هاون فلزی، ظروف یکبار مطرف، کش، نوار چسب).

 دانشجویان گرامی توجه بفرمایید که: رعایت کلیه موارد ایمنی (استفاده از مواد شیمیایی و ابزار کار ) و همچنین قوانین حاکم بر کارگاه­های آموزشی ضروری است.

 

برای دانلود پوستر آموزشی، بر روی آیکون زیر کلیک نمایید

** در آماده سازی مطالب و پوستر فوق از همفکری و همکاری دوستان ارجمندی چون جناب آقای مهندس پورزرقان و دکتر یاسر حمزوی همچنین جناب آقایان نجاری، جلوداریان و سرکار خانم خان بیگی استفاده شده است که بدین واسطه از ایشان تشکر می گردد.

 

نوشتن دیدگاه


Template Design:Dima Group