دومين همايش ملي تحليل هاي علمي در باستان سنجي و مرمت ميراث فرهنگي  طي روزهاي 25 و 26 ارديبهشت ماه 1392 در پرديس مركزي دانشگاه هنر اسلامي تبريز برگزار شد،
فایل کتاب مجموعه مقالات این همایش را میتوانید از طریق لینک زیر دانلود نمایید:

دریافت فایل مقاله

 


چکیده مقالات همایش (به همراه لینک دانلود مقالات);



ارزیابی روش­های استحکام بخشی جهت بهبود مشخصات فیزیکی سنگ­های آهکی لوماشل

** احسان محمدی؛ علیرضا باغبانان، فرشاد رمضانی فر، حمید هاشم الحسینی، مهدی رازانی

چكيده:  در سواحل جنوبی ایران با توجه به نوع مصالح در دسترس، احداث سازه­ ها و بناهای سنگی  با سنگ متخلخل لوماشل مرسوم بوده است  به نحوی که برخی از مهمترین آثار ساخته شده از این سنگ را میتوان به موج شکن‌های توده اشاره کرد. اما، سنگ­ه اي لوماشل اغلب خواص فیزیکی و مکانیکی ضعیفی دارند و عموماً براي کاربردهای ساختمانی و سازه­ای فاقد صلاحيت شمرده شده و با در نظر گرفتن  پارامترهای اقتصادی، حمل سنگ مقاوم از فواصل دروتر مقرون به صرفه نخواهد بود. لذا با توجه به محدودیت‌های بیان شده، بهسازي مقاومتی و دوام داری سنگ­ه اي لوماشل، در صورتی که پارامترهای اقتصادی را توجیه کند، می­تواند دسته­ اي از آن­ها را که داراي خواص ضعیفی هستند در شرایطی قرار دهد که قابل استفاده باشند.

  تحقیق حاضر، در قالب یک عملیات صحرایی از مصالح سنگی معدن هُلُر درگهان واقع در شمال شرقی جزیره قشم، نمونه برداری سنگ لوماشل صورت گرفت. نمونه‌ها به چهار دسته تقسیم شدند. دسته‌اي با آب آهك و دسته‌اي با رزین اپوکسی و دسته­ای دیگر به وسیله دوغاب بیولوژیکی استحكام‌ بخشي شدند. دسته‌اي نيز بدون استعمال استحكام‌بخش بر روي آن‌ها، جهت انجام آزمون‌هاي شاهد در خلال كاربرد، بررسي و مقايسه سه ماده استحكام بخش مذكور، نگه داشته شد. سپس، با انجام آزمایش‌های مهندسی سنجش دوام بر روی نمونه­ های اخذ شده، ویژگی­ های این مصالح مشتمل بر ویژگی‌های فیزیکی، مقاومتی، دوام داری شیمیایی و مکانیکی تعیین گردید. نتایج تحقیق نشان می‌دهد شیره آهک، به علت داشتن مقدار زیاد آب، سبب تخریب بافت سنگ شده و باعث کاهش 5/8 درصدی خصوصیات مکانیکی سنگ نسبت به حالت اولیه شده است. استحکام بخشی با دوغاب بیولوژیکی، سبب کاهش جذب آب سنگ شد و 7 درصد  بهبود کیفیت در سنگ ایجاد نموده است. رزین اپوکسی، نسبت به دو استحکام بخش دیگر مناسب‌تر است و تا 17 درصد خصوصیات سنگ را بهبود می­بخشد.  اما به علت داشتن خواص فیزیکوشیمیایی غیر یکسان با سنگ و عمق نفوذ کم، یک استحکام بخش سطحی محسوب ‌شده و بایستی به صورت دوره­ای بر روی سطح تجدید شود.

واژه ­های کلیدی: موج­ شکن توده سنگی، سنگ لوماشل، استحکام­ بخش، آب آهک، رزین اپوکسی، میکرو ارگانیسم قلیایی.

دریافت فایل مقاله

 


فرآیند گذار از عصر مفرغ به عصرآهن بر اساس مطالعات آزمایشگاهی سفال­های تپه سگزآباد دشت قزوین

** حسن طلایی. احمد علی یاری

چکیده:  موضوع تغییرات یا استمرار فرهنگ­های پیش از تاریخ، بین دو دوره متفاوت همواره از موضوعات بحث­ انگیز است. در مطالعات پیش از تاریخ ایران در اغلب موارد تبیین این موضوع بر اساس مطالعات مقایسه­ ای و توصیفی مجموعه سفال­ ها که از نهشته­ های باستانی یافت می­شوند، صورت گرفته است. دوره­های مفرغ جدید و عصر آهن در یک تسلسل و توالی لایه­نگاری از حفاری­های تپه سگزآباد دشت قزوین شناسایی شده ­است. در این پژوهش تعداد نمونه­ های سفالی همسانی از بقایای این دو دوره انتخاب و مورد مطالعه فیزیکی و آزمایشگاهی قرار گرفته‌اند. سوال اساسی این پژوهش این است که به لحاظ فن ساخت و معیارهای فن­آ ورانه چه وجوه مشابهت و افتراق بین مجموعه سفال­ های (نمونه­ ها) دو دوره فرهنگی با استفاده از روش چند متغیری وجود دارد؟ آیا می­توان بر اساس این­گونه رویکرد مطالعاتی، موضوع فرآیند گذار از یک دوره فرهنگی به دوره دیگر فرهنگی را تا اندازه­ای ملموس و بخش­پذیر نمود؟

کلمات کلیدی: سفال، عصر آهن، عصر مفرغ متأخر، سگزآباد، تکنولوژی ساخت، مطالعات آزمایشگاهی

دریافت فایل مقاله

 


 جعل و تقلب در آثار باستانی و هنرهای تجسمی؛ مفاهیم، گونه­ شناسی، سرنوشت قانونی و روش ­های بررسی

** مهدي رازاني.بهناز نصیرزاده

چکیده:  جعل­ و بدل­سازي به معنای امروزی در آثار هنري و تاريخي تقريباً همراه با جنبش عتيقه­ دوستي در دوره رنسانس و در ادامه در عصر روشنگري با تشکیل موزه ­ها، مجموعه­ هاي خصوصي و جمع ­آوری میراث تمدن­های باستانی شکل جدي­دتري به­ خود مي‌گيرد به ­طور كلي مي­توان گفت از زماني که ­مديران موزه­ ها و مجموعه­ داران در پي­ جمع­ آوري اشياء، تابلو­هاي ­نقاشي­ قديمي، مجسمه ­ها، حتي ­اسناد و غیره افتاده­ اند، جاعلان نيز کار خود را به­ صورت حرفه­ اي آغاز کرده­ ا­ند. از آنجا که امروزه اکثر موزه­ های کشور و حتی مجموعه­ داران آثار عتیقه با مشکل جدي آثار جعلی و تقلبی روبرو هستند. در این مقاله پس از واژه­ شناسی  و گونه شناسی مختصر مفاهیم حوزه جعل آثار فرهنگی- هنری، به سرنوشت قانونی آثار جعلی و چالش‌های پیش رو در برخورد با آنها درکنار معرفی مختصر روش­ های علمی بررسی آنها پرداخته شده است.

کلید واژگان: میراث، جعل، تقلب، اشیاء فرهنگی، هنرهای تجسمی.

دریافت فایل مقاله

 


تحلیل دادههای سنجش از راه دور (ژئوماتیک) در بررسیهای آرکئومتالورژی بر معادن باستاني محدوده جیان و فریادان در استان فارس

** دكتر سيد محمد امين امامي، بامشاد يغمايي

چكيده:  در این نوشتار به نتايج بررسي‌هاي جديدی که در آن از توانمندی‌های سامانه اطلاعات جغرافیایی و داده‌های سنجش از دور - به عنوان ابزاری کمک کننده - جهت اکتشاف معادن باستانی و پتانسيل‌هاي معدنكاري باستاني در حوزه جنوبی ایران، ناحیه‌ی فارس استفاده شده است، پرداخته می‌شود. بر اين اساس بيشتر توجه معطوف به نهشته‌های سولفیدي مس ناحيه جیان با پاراژنز Cu – Au - As و آهن در ناحيه فریادان با پاراژنز Fe – Mn مي‌گردد. در اين راستا از تصاویر ماهواره‌ای با قدرت تفکیک مکانی بالا به منظور کاوش بصری پدیده­ها، از مدل رقومی ارتفاع (DEM) جهت تحلیل و تفسیر ریخت‌شناسی ساختار‌هاي سطحي و پستی و بلندی زمین‌، GIS به عنوان يك سامانه‌ی اطلاعاتیِ مکان مبنا به‌عنوان ابزاری برای ذخیره‌سازی، ویرایش، تحلیل اطلاعات و ترسیم نقشه‌ها و همچنین از دیگر نرم‌افزارهایی همانند ArcGIS 9.2  و  ERDAS 8.7 استفاده شده است.

   معدن مس جیان و معدن آهن فریادان در 120 کیلومتری شمال تخت جمشید (پرسپولیس) و جلگه مرودشت قرار گرفته‌اند. محل‌هاي قرار‌گيري این معادن و همچنين پراکندگی سرباره‌های ذوب موجود، وجود یک ارتباط صنعتي بین نواحی معدني و اماكن تاریخی مهم در اين ناحيه از دوره هخامنشي (330-550 ق.م.) را نشان مي‌دهد. فراواني آثار فلزي به سبك­ ها، اشكال و كاربري‌هاي متفاوت در تخت جمشيد، پاسارگاد و نواحي ديگر در استان فارس دليلي بر استفاده از فلزات و آشنايي با تكنولوژي ذوب آنان بوده است. مطالعه بافت میکروسکپی سرباره‌ها و خصوصیات شیمیایی آنان همچنین تکنیک حفر چاه­ها و تونل‌های استخراجی توجه بر آن دارد که این نواحی در یک دوره‌ طولانی و  مشخصی از زمان، منطقه‌ای استراتژیک و با گستردگی زیاد از لحاظ صنعتی بوده است. این مقاله برگردان تکمیل شده مقاله زیر است. در این مقاله خصوصیات سرباره های مکشوفه مورد بحث قرار نگرفته بود که در این نوشتار به رشته تحریر در آمده است.

كليد واژه:معدن كاري باستاني، GIS، ژئو آركئولوژي، آركئو متالورژي، هخامنشي، فارس، ايران

دریافت فایل مقاله

 


  تحلیل مقدماتی از منشأیابی اُبسیدین های یافته شده از کاوش تپه بوینو خدا آفرینِ آذربایجان به‌روش PIXE

** سمیه نوری، کمال‌الدین نیکنامی، بهرام آجورلو ، محمد علیزاده سولا

چکیده: اُبسیدین سنگی آتشفشانی است که به‌دلیل دارا بودنِ ترکیب شیمیایی مشخص و منحصر به فرد، یکی از مواردِ مهم منشأیابی در میان داده‌های باستان‌شناسی به‌شمار می‌آید. این داده در بسیاری از محوطه‌های باستانی ایران به‌دست آمده است اما وفور آن در شمال‌غرب کشور نسبت به سایر بخش‌های ایران قابل توجه است. تپه بوینو خدا آفرین در استان آذربایجان شرقی نمونه بارزی از آن است.

   نخستین بار  در دهه 60 میلادی، نظریه «وجود منابع داخلی اُبسیدین» در ایران مطرح شد. گرچه هنوز ارائه نقشه جامعی از منابع داخلی اُبسیدین ایران مستلزم پژوهش‌ها و تلاش‌های بسیاری است اما در سال‌های اخیر مطالعات درخوری در این خصوص انجام پذیرفت که طبق آخرین نتایج منتشر شده، وجود این منابع در نواحی شمال‌غرب ایران به اثبات رسیده است.

   در همین راستا 15 نمونه اُبسیدین (شامل یک نمونه از تپه بوینو، دو نمونه از کول تپه نخجوان و دو نمونه از محوطه دور مشکانلو) به روش PIXE منشأیابی و سپس با نتایج محوطه‌های موجود مقایسه گردید. روش‌های آماری از قبیل تحلیل مولفه‌های اصلی، آنالیز خوشه‌ای و آنالیز تشخیص که بر داده‌های حاصل از تجزیه شیمیایی اُبسیدین‌ها انجام گرفتند، نشان از وجود پراکندگی‌هایی در میان عناصر اُبسیدین‌ها داشت. نتایج نهایی، حاکی از وجود منبع سه گانه در تپه بوینو است که منشأ آنها با منشأ پیشنهادی اخیر (واقع در اطراف کوههای لیلان و بزغوش و سبلان) مطابقت دارد. این پژوهش گامی مؤثر در اثبات وجود حداقل 3 گروه اُبسیدینی در شمال‌غرب ایران است که توسط ساکنین محوطه‌های مختلف بهره‌برداری می شده است.

کلمات کلیدی: اُبسیدین، منشأیابی، تپه بوینو، خدا آفرین، PIXE

دریافت فایل مقاله

 


 نقدی بر روش­های حفاظت و مرمت تزئینات در مسجد مظفریه تبریز

** سعید مهریار، مهدی رازانی

چکیده:  مسجد کبود یا مسجد مظفریه تبریز از مهم‌ترین ابنیه قرن نهم هجری با شاهکارهای تزئینات حجاری و کاشی کاری در شمال غرب ایران است که در اثر زلزله سال 1155ه.ق/1776.م خسارات جبران‌ناپذیری را متحمل شده است. مهمترین تعمیرات و بازسازی آن در دوره پهلوی 1327تا 1352.ش و در دوران انقلاب اسلامی  در دهه 70 و 80 .ش انجام پذیرفته است. متأسفانه در طی مرمت­های تکمیلی بنا توسط سازمان حفاظت از آثار تاریخی و همچنین در ادامه آن اقدامات در سازمان میراث فرهنگی کشور، با یک تشویش مخرب از لحاظ بصری و درک فضا به سبب ناهمگونی شیوه‌های مرمت در آن مواجه هستیم. از این رو در این مقاله با استفاده از روش تحقیق توصیفی- تحلیلی و بر اساس داده‌های حاصل از مطالعات کتابخانه‌ای و میدانی به بررسی مرمت‌های مسجد کبود پرداخته شده‌است یافته‌های تحقیق فوق، نشان‌دهنده عدم توازن و وحدت سبکی در اقدامات مربوط به مرمت بنا و تزئینات وابسته به معماری است، که تمرکز اصلی این عدم توازن در تزئینات کاشی‌کاری و سنگ های حجاری شده نمایان شده­اند و به نظر می‌رسد در طرح جامع حفاظت و مرمت این بنا، بایست اولویت نخست بازسازی‌ها و طرح‌های حفاظتی، بر پاکسازی تشویش موجود و رعایت وحدت سبکی متمرکز گردد.

واژگان کلیدی: مسجد کبود، تزئینات معماری سنگ و کاشی، مرمت، حفاظت،

دریافت فایل مقاله

 


 لزوم به‌کارگیری مطالعات مکانیسم تخریب در معماری صخره­ کند روستای کندوان

** مهدی رازانی، سیدمحمد امین امامی، علیرضا باغبانان

چکیده: روستای تاریخی کندوان از توابع شهر اسکو از مهمترین جاذبه­های گردشگری استان آذربایجان شرقی است که به­واسطه خانه­های حفر شده در دل صخره­ های بر افراشته در دامنه کوه آتشفشان سهند به سال 1376 در فهرست میراث فرهنگی کشور ثبت گردید و بر اساس نظریه­ه ای موجود از دوره ایلخانی تا به حال مردم در خانه­های کله قندی آن ساکن بوده­ اند. امروزه، تشدید هوازدگی این توده­ های سنگی، باعث نامناسب شدن شرایط زندگی در برخی خانه­ های صخره­ای گردیده که این امر منجر به غیر مسکونی شدن کامل و یا سکونت فصلی روستاییان در طول بهار و تابستان شده است. از این رو دانش افزایی در رابطه با مکانیسم ­های تخریب، برای یافتن روش­ های مناسب حفاظتی ضروری است. در این مقاله با شرحی کوتاه بر شناخت ویژگی­ های روستای کندوان بر اهمیت پرداختن به موضوع مطالعات مکانیسم تخریب، برای ارائه راهکار حفاظتی مناسب تأکید شده است.

واژگان کلیدی: کندوان، معماری صخره­ای، توف آتشفشانی، مکانیسم تخریب، حفاظت و مرمت.

دریافت فایل مقاله

 


  مطالعات فن و آسيب شناسي يك نمونه از تاپستريهاي كاخ موزه نياوران    

** مينا ناظر محمد مرتضايي

 چکیده: مقاله پیش رو نتیجه و حاصل بررسی بافته‌های تاپستری به طور اعم و تعدادی از تاپستری‌های موجود در کاخ موزه نیاوران به طور اخص است. به دليل عدم شناخت کافي از اين هنر در ايران رفتارهاي حفاظتي اندک و بعضاً نامناسب بر روي اين آثار انجام مي‌شود. اين روش‌ها که در بيش‌تر موارد همان شيوه‌هاي برخورد با ساير بافته‌هاي ايراني است، در بسياري موارد آسيب‌هايي جبران‌ناپذير بر اين آثار وارد نموده است.

 مطالعه و تجزیه و تحلیل این نوع آثار می‌تواند از سه جنبه ی کلی تاریخی، هنری و ساختاری مورد بررسی قرار گیرد. بحث این مقاله در خصوص موضوع اخیر،یعنی مطالعه ساختار این آثار است که هدف و نتیجه نهایی آن ارائه طرح حفاظت ومرمت این نوع بافته است علاوه بر اين‌که مطالعات فنی تاپستري پيش‌زمينه‌ي ارائه‌ي طرح مرمت و حفاظت است، اين بررسی‌ها نوعي ارتقاء بخشيدن به هنر نساجي پيشينيان است و شناخت خصوصيات فني آن مي‌تواند تأثير مثبتي در صنايع بافندگي داشته باشد. محققاً وصول به این هدف،مستلزم مطالعات دقیق فن‌شناسی و آسیب‌شناسی (با استناد به روش‌های آزمایشگاهی) است. بنابراین ارائه مقاله پیش رو در راستای تحقق این هدف است.

کلمات کلیدی: تاپستری، الیاف، آسیب‌شناسی، فن‌شناسی،    SEM

دریافت فایل مقاله

 


 مروري بر کاربرد روش‌های الكتروشيميايي در حفاظت و مرمت

** حمیدرضا بخشنده فرد

چكيده: علم مرمت علمي ميان رشته‌اي است كه مي توان بخش عمده‌اي از آن را مرهون ساير علوم دانست. از جمله اين علوم مي‌توان به روش‌هاي الكتروشيميايي اشاره نمود. روش‌هاي الكتروشيميايي نقش مهمي در زمينه‌هايِ مختلف حفاظت‌ و مرمت اشياي تاريخي دارند. به طور اجمالي حوزه كاربرد روش‌هاي الكتروشيميايي در حفاظت و مرمت را مي‌توان به شناسايي و بررسي مواد متشكله موجود در اثر تاريخي، روش‌های مرمت، پاکسازی و در نهایت بررسی‌ شرايط محيطي در محل‌ نمايش موزه‌ها و انبارهاي نگهداري اشياء تاريخي تقسيم بندي نمود.

  شناسايي و بررسي مواد متشكله: شناسايي اجزاي متشكله در آثار هنري و باستان‌شناسي يك امر مهم در بررسي‌هاي علمي است. برخي از اين اشياء تركيبي هستند، همچنين برخي اشياء غير همگن و برخي همانند مواد تداركاتي، رنگ و رنگدانه همگن‌اند و بعضاً با مقادير متنابهي از موادِ ديگر همراهند. احتمال آن‌که با روش‌هاي الكتروشيميايي بتوان بدون آسيب‌رساني به آثار، امر شناسایی آن‌ها را انجام داد، وجود دارد؛ با این‌حال این مهم، نیازمندِ انجام بررسي‌هاي بيشتري است.

   روش‌های مرمت و پاک‌سازی: الكتروشيمي بيش از يك قرن در درمان آثار تاريخي فلزي مورد استفاده قرار می‌گیرد. از اين روش‌ها در درمان آثار می‌توان استفاده نمود، شايد كمال مطلوب آن است كه اين روش قادر به معكوس كردن روند خوردگي در تركيبات يوني شود. اما به هر حال در كاربرد اين روش، نسبت به وضعيت اثر اولويت درمان ممكن است به سمت استحكام بخشي، تثبيت و يا پاك سازي اثر تاريخي باشد.

   بررسی‌های شرايط محيطي: همواره دانشمندان و محققين در حال بررسي و ارزيابي شرايط آسيب رسان در محیط‌های موزه‌ای هستند. زيرا آلاینده‌ها در مقياس خيلي كم می‌توانند يكي از مهم‌ترین عوامل براي تخريب آثار تاريخي باشند كه تعيين و شناسايي آن‌ها به لحاظ حساسيت و پرهزينه بودن مشكل است. زيرا  نمی‌توان با روش‌های متداول به آساني ميزان آسيب رساني آن‌ها را بر آثار تاريخي تعيين نمود. زيرا اثرات هم افزايي اين تركيبات در مخلوط شدن با يكديگر و اثرات سطحي آن‌ها بر اشياء تاريخي را نمی‌توان به طور صحيح محاسبه كرد. سوال مطرح شده اين است، آيا می‌توان به كمك روش‌های الكتروشيمي به عنوان يك ابزار سنجش براي بررسي شرايط موزه‌ای استفاده كرد.

   در اين مقاله به طور كلي نقش و اهميت، نقاط ضعف و قدرت روش‌هاي الكتروشيميايي در موارد  مذکور در حوزه حفاظت و مرمت اشياي تاريخي پرداخته مي‌شود. هدف از اين مقاله رويكردي جديد به كاربرد شيوه‌هاي الكتروشيميايي و مزایا و معايب آن در مرمت وحفاظت فلزات تاريخي است.

 کلمات كليدی: حفاظت، مرمت، الكتروشيميايي، اشياء تاريخي فلزي، خوردگي

دریافت فایل مقاله

 


  مروری بر روش‌های آنالیز بست در نقاشی

** امیرحسین کریمی- دکتر غلامرضا وطنخواه

چکیده: متن حاضر مروری‌است بر روش‌های آنالیز بست در نقاشی. در تقسیم بندی اولیه، این روش‌ها به چند گروه‌ روش‌های شیمی‌تر یا میکروشیمیایی، روش‌های مبتنی بر طیف‌بینی (همچون FTIR, SIMS, RAMAN.)، روش‌هایی بر مبنای کروماتوگرافی گاز یا مایع (همچون TLC,GC, HPLC.) ، روش‌های مبتنی بر ایمنی‌سنجی و علوم زیستی ( همچون IFM,ELISA.) و روش‌های محدود دیگر قابل تقسیم‌اند. البته نکته آن است که شناسایی بست‌ها خود دو مرحله کلی دارد. در شناسایی اولیه گروهی که هر بست در آن قابل طبقه‌بندی است (کربوهیدرات، پروتئینی، روغنی و موم) قابل دستیابی است و در مرحله بعد، ماهیت دقیق بست‌های درون هر گروه قابل دستیابی است. هر روش شناسایی معمولاً در یکی از این دو مرحله کاربرد عملی دارد. در متن ابتدا اندکی در مورد هر روش و قابلیت‌های آن بحث شده و سپس محاسن و نقایص آن شمرده می‌شود. در نهایت می‌توان قضاوت کرد که هر روش در کدام مرحله شناسایی کاربرد دارد و در چه جایگاهی قابل استفاده است.  

واژگان کلیدی: بست، کروماتوگرافی، طیف‌سنجی، پروتئین، کربوهیدرات، روغن.

دریافت فایل مقاله

 


  نشر القائی اشعه ی ایکس القائی پروتن (PIXE)، روشی غیر تخریبی برای تجزیه و تحلیل مواد در باستان سنجی

** مسعود باقرزاده کثیری

چکیده:  درک صحیح از ساختار مواد در سطح مولکولی اطلاعات ارزشمندی در اختیار باستان شناسان و متخصصین امر حفاظت قرار داده و امکان اتخاذ روش‌های صحیح حفاظت را فراهم می‌ سازد. این مقاله اصول روش طیف سنجی انتشار اشعه­ی ایکس القایی پروتن (PIXE) را در اندازه­گیری مقادیر اندک مواد بیان می­کند. روش‌های آماده سازی نمونه به همراه چگونگی تفسیر طیف حاصل بیان شده است. به‌عنوان مثالی از کاربرد این روش، سه تصویر متعلق به کتاب یوسف و زلیخا منسوب به‌دوره صفوی (قرن دهم هجری) با استفاده از این روش مورد بررسی قرار گرفتند تا منشأ رنگ آبی به‌کار رفته در آنها مشخص شود. نتایج حاصل نشان دادند که منشأ رنگ آبی به‌کار رفته در این تصاویر لاجورد است که یکی از رنگدانه‌های معمول مورد استفاده در آن دوران است. این کار پژوهشی توانایی بالقوه­ی روش (PIXE) را در شناسایی منشأ رنگ‌های به‌کار برده شده در آثار تاریخی، شناخت چگونگی تهیه این مواد و آسیب‌شناسی صدمات ایجاد شده، نشان می­دهد.

واژگان کلیدی:لاجورد، نقاشی ایرانی، پیکسی، رنگدانه آبی، آسیب‌شناسی نقاشی.

دریافت فایل مقاله

 


گاه شناسی درختی واصول آن در مطالعه آثار تاریخی

** محسن محمدی آچاچلویی، محمدمعین دلدار

چکیده: دندروکرونولوژی یا گاه‌شناسی درختی دانشی است که با بررسی، تجزیه و تحلیل اطلاعات موجود در حلقه‌های رویشی درخت و چوب با توجه به الگوی رشد در یک گونه و در رویشگاه معینی، پاسخگوی سؤالات تاریخی و زیست محیطی است. گاه‌شناسی درختی، شاخه‌های مختلفی دارد که در میان آنها باستان‌شناسی درختی (دندروآرکئولوژی) جهت تعیین تاریخ دقیق عملیات قطع، انتقال، استحصال و استفاده از چوب در آثار مختلف به کار می‌رود. با توجه به تأثیرات اقلیمی و محیطی بر پهنای دوایر سالیانه و الگوی رشد چوب در دوره‌های مختلف زمانی می‌توان به تاریخ‌گذاری با دقت مناسبی (± 1 سال) در چوب اقدام نمود. این روش جهت تاریخ‌گذاری آثار متعددی در نقاط مختلف دنیا به کار رفته است، با این حال محدوده‌های متفاوت رویشی در نواحی مختلف جغرافیایی، کاربرد این روش را به نمونه‌های مربوط به همان رویشگاه محدود می‌نماید. سالیابی نمونه‌های مجهول باستان‌شناختی نیز منوط به مشخص بودن الگوهای رشد درختان در دوره‌های مختلف تاریخی در آن منطقه خواهد بود. علاوه بر آن، حضور چوب واکنشی، حلقه‌های رشد کاذب و تأثیر عوامل تخریب در طول زمان می‌باید مد نظر قرار گیرد. در ایران، الگوی دوایر رویشی چوب در دوره‌های مختلف تاریخی هنوز مورد مطالعه دقیق قرار نگرفته است و گاه‌شناسی‌های شناور راهکار احتمالی مناسبی جهت آغاز مطالعات گاه‌شناسی درختی در حیطه باستان‌سنجی است. گاه‌شناسی‌های شناور جهت منشأیابی چوب‌های به کار رفته در آثار تاریخی نیز می‌تواند کاربرد داشته باشد.

کلمات کلیدی:گاه شناسی درختی، چوب، تاریخ‌گذاری، آثار تاریخی، باستان‌سنجی

دریافت فایل مقاله

 


 مطالعه و بررسی فنی لایههای دیوارنگاره سقف گنبد بقعه سیدرکن‌الدین یزد

** یاسر حمزوی

چکیده:   دیوارنگاره‌های تزیینی با نقوش اسلیمی-ختایی و نقوش هندسی از رایج‌ترین آرایه‌های ابنیه دوره آل مظفر شهر یزد است که از میان این بناها، بقعه سید رکن‌الدین دارای دیوارنگاره‌های منحصربه‌فرد است. از آنجا که دوره ایلخانی آغاز یکی از درخشان‌ترین ادوار تمدن اسلامی است، با وجود پژوهش‌های انجام شده، باید اذعان داشت که پژوهش کاملی در حوزه شناخت فنی لایه‌های مختلف دیوارنگاره‌های این دوره در شهر یزد انجام نپذیرفته است و چگونگی عمل‌آوری و اجرای لایه بستر با توجه به استحکام بالا و همچنین ظرافت بسیار بالای آن که حدوداً به قطر 1 الی 2 میلی متر است و همچنین شناخت برخی از رنگدانه‌ها و نوع و نحوه طلاکاری بر سطوح تخت، از جمله ابهامات این پژوهش است. در تحقیق پیش رو نگارنده به بررسی فنی لایه‌های مختلف دیوارنگاره سقف گنبد بقعه سیدرکن‌الدین پرداخته است. روش کار به این صورت بود که ابتدا دیوارنگاره مورد نظر، از نزدیک مورد بررسی قرار گرفت، تصاویری توسط لوپ دیجیتال با بزرگ نمایی 65 و 220 برابر و همچنین نمونه‌هایی از لایه‌های مختلف دیوارنگاره تهیه گردید. برای شناخت مواد و مصالح به‌کار رفته و همچنین فنون ساخت لایه‌های دیوارنگاره، از آنالیزهای دستگاهی (میکروسکوپ الکترونی روبشی مجهز به سیستم آنالیز انرژی پرتوی ایکس پراکنده شده SEM-EDX و همچنین پراش پرتو ایکس XRD) و شیمی کلاسیک (شناسایی رنگدانه‌ها و رنگینه به کمک اسید هیدروکلریک، سود، هیپوکلریت سدیم، ، تیزاب سلطانی، اسيد نيتريك، شناساگر نین هیدرین، فرو سيانيد  پتاسيم) استفاده شد. همچنین در مواردی نیز تست حرارت انجام پذیرفت که نتیجه این مطالعات در این مقاله مورد تحلیل قرار گرفته است. چند لایه بودن و نیمه کشته و تیز بودن لایه‌های بستر، استفاده از ورق طلا و رنگدانه‌های سبز سیلو، شنگرف و همچنین رنگینه نیل و در نهایت روغنی بودن طلاکاری از دست‌ آوردهای این تحقیق پس از مطالعات میدانی صورت گرفته و همچنین نتیجه آزمایشات و مقایسه و تحلیل آن‌ها با یکدیگر است.

واژه های کلیدی:دیوارنگاره، بستر گچی، ساختارشناسی، طلاکاری، بقعه سیدرکن‌الدین.

دریافت فایل مقاله

 


 مطالعات اولیه زمین باستانشناسی بر مواد و مصالح خاکی­

( موضوع موردی: بررسی مواد و مصالح به‌کار رفته در کهن دژ و ارگ تاریخی توس )

** معین اسلامی

چکیده: در این پژوهش مواد و مصالح خاکی مورد استفاده در شهر تاریخی توس مورد مطالعات باستان‌سنجی قرار گرفته تا ضمن کسب اطلاعات باستان‌شناسی از تکنیک و سیستم ساخت، با استفاده از این اطلاعات، پروسه مرمتی دقیق‌تری برنامه‌ریزی گردد. این بررسی در زمان اجرا با هدف امکان‌سنجی و روش‌شناسی کسب اطلاعات ضروری در باستان‌شناسی و مرمت اجرا شده است و طبق گفتگوهای انجام شده قرار بر این بوده است تا پروژه نهایی در ابعاد وسیع‌تری به انجام برسد. لذا نتایج در حکم گزارش اولیه است. در این راستا از روش‌های فلورسانس اشعه ایکس پراش پرتو ایکس آزمایشات خاک‌شناسی و بررسی های میکروسکوپی استفاده شده است. در مجموع این بررسی‌ها نشان دهنده احتمال ساخت هماهنگ و هم‌زمان بخش‌های مورد مطالعه است. در عین حال عدم کنترل کیفیت در تهیه مصالح به‌کار رفته نیز کاملا مشهود است. ترکیب مینرالی این مصالح نیز عمدتاً کانی­ های حد واسط بوده که منجر به ایجاد مصالحی با کیفیت مهندسی  پایین و ضریب فرسایش بالا  شده است.

واژگان کلیدی: زمین باستان‌شناسی، باستان‌سنجی، مصالح خاکی، توس، تکنیک ساخت.

دریافت فایل مقاله

 


 بررسی و امکان­سنجی استفاده از عسل میمند فارس به­ عنوان بازدارنده طبیعی خوردگی در حفاظت اشیا برنزی تاریخی

** وحید پور زرقان

چکیده:   بیماری برنز مهم­ترین عامل در تخریب اشیاء برنزی محسوب می­شود. روش ­های مختلی برای مقابله با این عارضه ارایه شده است که مناسب­ترین این روش­ها، روش استفاده از بازدارنده­ های خوردگی AMT و BTAاست. این بازدارنده ­ها در حین بازدارندگی، سرطان­زا و سمی هستند. در این پژوهش برای برطرف کردن چنین چالشی، بازدارنده طبیعی عسل، در غلظت­های ppm1200تا ppm2000 در محیط خورنده محلول کلرید سدیم M5/0  بر روی آلیاژ برنز با درصد مشابه به آلیاژهای باستانی (Cu-10Sn)، به روش دستگاهی پتانسیو استات، روش کاهش وزن و محوطه رطوبت­ساز مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج حاصل از داده ­ها نشان می­دهد که بهترین میزان بازدارندگی  عسل در غلظت ppm1800 در محیط خورنده است. نتایج حاصل از تصاویر و آنالیز SEM-EDX  نشان دهنده تأثیر مؤثر این بازدارنده است.

واژگان کلیدی: خوردگی، بیماری برنز، بازدارنده­های طبیعی، عسل، پتانسیو استات، SEM-EDX

دریافت فایل مقاله

 


  ردیابی فناوری ساخت در ریزساختارهای آثار فلزی تاریخی

** محمد مرتضوی


 چکیده:   آرکئومتالورژی زمینه ­ای از پژوهش­های باستان­شناسی با هدف به دست آوردن اطلاعات درباره متالورژی دوران باستان است.. در این زمینه، آثار مختلفی از جمله اشیاء فلزی، مواد مرتبط با تولید مانند کانه ­ها، سرباره­ ها، بوته­ ها و باقی­مانده­ های کوره به همراه ابزار مورد استفاده در ساخت، مورد مطالعه قرار می­گیرند. هر شیء فلزی که از گذشته به ما می­رسد، حاوی شواهدی از فناوری­ های اولیه به کار رفته و سنت­ های متالورژیکی است که در ترکیب و ریزساختار آن ثبت شده است. متالوگرافی به عنوان یک روش برای بازیابی این شواهد و ردیابی فناوری ساخت اشیاء تاریخی فلزی مورد استفاده است. نتایج تحلیل ­های متالوگرافیکی با فراهم آوردن اطلاعاتی درباره روش ساخت، مواد به کار رفته، استحصال و عمل آوری، شناخت ما از گذشته را افزایش می­دهد. از این رو نظر به اهمیت متالوگرافی، در این مقاله مروری بر کاربردهای مختلف متالوگرافی در شناسایی فناوری­های فلزکاری دوران باستان با مطالعه نمونه­ه ای تاریخی از مس و آلیاژهای آن، آلیاژهای آهن، نمونه ­های قلع اندود و زر آراسته انجام گرفته­است. در این راستا، شواهد موجود در بدنه آثار فلزی تاریخی به ریزساختار­های فلزی، آخال­ ها و سرباره­ ها، تزیینات و عملیات سطحی، تخلخل، روش ­های اتصال و خوردگی طبقه بندی شده است و داده­ های حاصل از هر یک در شناسایی ترکیب آلیاژی، روش ساخت، عملیات مکانیکی و حرارتی، عمل آوری مواد، روش ­های اتصال، پوشش­ ها و عملیات تکمیلی مورد بررسی قرار گرفته است.

کلید واژه­ ها: آرکئومتالورژی، متالوگرافی، ریزساختار­های فلزی، فلزات باستانی

دریافت فایل مقاله

 

 

 

 

مکاتبات

   برای ارتباط با اینجانب، می توانید از طریق ایمیل info@sanajou.ir مکاتبه نمایید.

Template Design:SANAJOU